ใบอนุญาต รง.4 คืออะไร จำเป็นหรือไม่ที่ทุกโรงงานต้องมี?

รง.4 หรือ ร.ง.4 เป็นชื่อที่ผู้ประกอบการมักใช้เรียก ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน สำหรับโรงงานจำพวกที่ 3 ตามพระราชบัญญัติโรงงาน

กรมโรงงานอุตสาหกรรมมีคู่มือสำหรับการขอรับใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานตามมาตรา 12 โดยเฉพาะ และโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องดำเนินการตามขั้นตอนการอนุญาตก่อนประกอบกิจการตามที่กฎหมายกำหนดค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

อีกคำที่ผู้ประกอบการควรรู้คือ ร.ง.3 ซึ่งเป็นแบบคำขอรับใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน ไม่ใช่ใบอนุญาต รง.4 เอง โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมมีแบบ ร.ง.3 สำหรับการขอรับใบอนุญาตหรือขยายโรงงานให้ดาวน์โหลดค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

พูดง่าย ๆ คือ

ร.ง.3 = คำขอ
ร.ง.4 = ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน

สามารถตรวจสอบและดาวน์โหลดเอกสารจากแบบฟอร์มการอนุญาตโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้โดยตรงค่ะ

หลังได้รับใบอนุญาตแล้ว โรงงานจำพวกที่ 3 ยังมีขั้นตอนเกี่ยวกับการแจ้งเริ่มประกอบกิจการตามมาตรา 13 ไม่ใช่ว่าได้รับ รง.4 แล้วจะข้ามขั้นตอนอื่นทั้งหมดได้ทันที โดยคู่มือของกรมโรงงานอุตสาหกรรมระบุขั้นตอนการแจ้งเริ่มประกอบกิจการโรงงานจำพวกที่ 3 ไว้แยกต่างหากค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ก่อนถามว่า โรงงานต้องมี รง.4 ไหม ต้องดูก่อนว่าสถานประกอบการนั้นเข้าความหมายของ “โรงงาน” ตามพระราชบัญญัติโรงงานหรือไม่

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาว่าสถานประกอบการเข้าข่ายโรงงานแล้ว ยังไม่สามารถนำข้อมูลเพียงข้อเดียวมาสรุปต่อได้ว่า “ต้องมี รง.4” เพราะต้องตรวจสอบบัญชีประเภท ชนิด และขนาดของโรงงาน รวมถึงลักษณะกิจการและเงื่อนไขที่กำหนดสำหรับกิจการนั้นด้วยค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

จุดสำคัญจึงคือ

หลังจากตรวจสอบนิยามโรงงานแล้ว ต้องตรวจสอบบัญชีประเภท ชนิด และขนาดของโรงงานตามกฎหมายอีกครั้งว่า กิจการนั้นถูกจัดเป็นโรงงานจำพวกใดค่ะ

บัญชีประเภทโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรมแบ่งประเภทกิจการและกำหนดเงื่อนไขของโรงงานจำพวกที่ 1, 2 และ 3 แตกต่างกันไปตามชนิดของกิจการค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

โดยสรุปเพื่อให้เจ้าของธุรกิจเข้าใจง่าย สามารถมองได้ดังนี้

ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบบัญชีประเภทโรงงานจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม เพื่อดูว่าอุตสาหกรรมหรือกระบวนการผลิตของตนอยู่ในลำดับโรงงานใดค่ะ

นี่คือคำถามสำคัญที่สุดของบทความค่ะ

การตรวจสอบว่า โรงงานต้องมี รง.4 ไหม ควรตรวจอย่างน้อย 4 เรื่องพร้อมกัน ได้แก่

1. ประเภทกิจการที่โรงงานจะทำ
2. กระบวนการผลิตจริง
3. กำลังรวมของเครื่องจักรและอุปกรณ์
4. จำนวนคนงาน รวมถึงเงื่อนไขเฉพาะของกิจการ

เพราะเกณฑ์ของโรงงานแต่ละประเภทไม่เท่ากันค่ะ

ตัวอย่างเช่น ในบัญชีประเภทโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม กิจการหลายประเภทใช้ 75 แรงม้า หรือจำนวนคนงานเป็นส่วนหนึ่งของเกณฑ์แบ่งระหว่างโรงงานจำพวกที่ 2 และ 3 ขณะที่บางกิจการกำหนดให้เป็น โรงงานจำพวกที่ 3 ทุกขนาด ตามลักษณะกิจการค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ตัวอย่างเช่น กิจการเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์โลหะบางประเภท หากมีกระบวนการชุบ ปั๊ม หรือหลอมหล่อโลหะ อาจถูกกำหนดเป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ทุกขนาด ขณะที่กิจการอื่นอาจแบ่งจำพวกจากกำลังเครื่องจักรหรือจำนวนคนงานค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ดังนั้นคำถามที่ถูกต้องจึงไม่ใช่เพียง

“โรงงานของเรามีกี่แรงม้า?”

แต่ควรถามว่า

“กิจการของเราอยู่ลำดับโรงงานใด กระบวนการผลิตเป็นแบบไหน และภายใต้กฎเกณฑ์ปัจจุบันถูกจัดเป็นโรงงานจำพวกใด?”

สามารถค้นหาประเภทและลำดับโรงงานกับกรมโรงงานอุตสาหกรรม ก่อนเริ่มวางแผนโครงการได้ค่ะ

ยังตอบว่า “ต้องขอ” ทันทีไม่ได้ค่ะ

เพราะการจะเป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องตรวจต่อจากบัญชีประเภทกิจการและเงื่อนไขของกิจการนั้น

ตัวอย่างเช่น กิจการหลายรายการในบัญชีใช้เกณฑ์ เกิน 75 แรงม้า หรือจำนวนคนงานประกอบการจำแนก ในขณะที่บางกิจการถูกกำหนดให้เป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ทุกขนาดค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ดังนั้นการมีเครื่องจักรไม่ถึง 75 แรงม้าก็ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องพิจารณา ใบอนุญาต รง.4 เสมอไปค่ะ

นี่คือเหตุผลที่การตรวจข้อกฎหมายควรทำ ก่อนซื้อเครื่องจักรและก่อนออกแบบ Layout โรงงาน

ในหลายโครงการ เจ้าของธุรกิจเริ่มจากจ้างเขียนแบบอาคารก่อน แล้วค่อยมาตรวจเรื่อง ขออนุญาตโรงงาน ภายหลัง ซึ่งอาจทำให้เกิดงานแก้ไขโดยไม่จำเป็น

การวางแผนที่เหมาะสมควรเริ่มจาก

วิเคราะห์กิจการ → ตรวจสอบที่ดิน → ตรวจผังเมืองและกฎหมาย → กำหนดเครื่องจักรและ Production Flow → ออกแบบโรงงาน → ขออนุญาต → ก่อสร้าง → ติดตั้งระบบและเครื่องจักร → ดำเนินขั้นตอนก่อนเปิดโรงงาน

สำหรับผู้ที่ยังอยู่ในช่วงเลือกที่ดิน แนะนำให้อ่านเรื่องผังเมืองกับการเลือกพื้นที่สร้างโรงงาน ประกอบด้วย เพราะข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินควรถูกตรวจสอบตั้งแต่ก่อนตัดสินใจลงทุนค่ะ

เอกสารในการขอ ใบอนุญาต รง.4 มีส่วนที่เชื่อมโยงกับข้อมูลด้านโรงงานและแบบประกอบการขออนุญาต การวางข้อมูลเครื่องจักรและแบบโรงงานให้สอดคล้องกันตั้งแต่ต้นจึงช่วยลดการแก้ไขในภายหลังค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

หากกำลังอยู่ในขั้นตอนเขียนแบบ สามารถศึกษาต่อที่การออกแบบเพื่อขออนุญาตก่อสร้างและเตรียมแบบขออนุญาตโรงงาน ได้ค่ะ

ถ้าออกแบบโรงงานก่อนโดยไม่ได้วางระบบส่วนนี้ไว้ การแก้ Layout หลังงานก่อสร้างเริ่มไปแล้วมักซับซ้อนกว่าการวางแผนตั้งแต่ต้นค่ะ

อีกเรื่องที่เจ้าของโรงงานควรรู้คือ ใบอนุญาต รง.4 กับใบอนุญาตก่อสร้างอาคารเป็นคนละเรื่องกันค่ะ

การได้รับอนุญาตเรื่องโรงงานไม่ได้หมายความว่าสามารถข้ามกฎหมายควบคุมอาคาร ผังเมือง หรือกฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวข้องได้

ดังนั้น ก่อนสร้างโรงงาน เจ้าของโครงการควรตรวจสอบทั้งเรื่องสถานที่ตั้ง แบบอาคาร กระบวนการผลิต งานระบบ และใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องกับโครงการนั้น

หากต้องการเข้าใจขั้นตอนการจัดทำแบบ สามารถอ่านคู่มือการออกแบบเพื่อขออนุญาตก่อสร้างโรงงาน ของ PRO EN SERV เพิ่มเติมได้ค่ะ

โครงการหนึ่งอาจต้องพิจารณาหลายส่วน เช่น

• กฎหมายผังเมืองและการใช้ประโยชน์ที่ดิน
• การขออนุญาตก่อสร้างอาคาร
• การขออนุญาตประกอบกิจการโรงงาน
• กฎหมายสิ่งแวดล้อมในกรณีที่โครงการเข้าข่าย
• ระบบป้องกันอัคคีภัยและความปลอดภัย
• ระบบไฟฟ้า เครื่องจักร ระบบบำบัด และงานวิศวกรรมอื่น
• ใบอนุญาตเฉพาะประเภทกิจการในกรณีที่เกี่ยวข้อง

จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบริการ ขออนุญาตก่อสร้างโรงงานครบวงจร ควรเชื่อมงานด้านกฎหมายเข้ากับงานออกแบบและงานวิศวกรรมตั้งแต่ต้นโครงการค่ะ

แม้รายละเอียดของแต่ละโรงงานจะแตกต่างกัน แต่การเตรียม ขออนุญาตโรงงาน สามารถวางภาพรวมของงานได้ประมาณนี้ค่ะ

ขั้นที่ 1 ตรวจประเภทกิจการ
ระบุให้ชัดว่าโรงงานผลิตอะไร ใช้วัตถุดิบอะไร มีกระบวนการใด และเข้าลำดับโรงงานประเภทใด โดยสามารถตรวจสอบประเภทโรงงานจากฐานข้อมูลกรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้ค่ะ

ขั้นที่ 2 ตรวจสอบสถานที่ตั้ง
ตรวจสิทธิในที่ดิน ผังเมือง กฎหมายควบคุมอาคาร เงื่อนไขบริเวณ และข้อจำกัดที่เกี่ยวข้อง หากยังอยู่ในขั้นตอนเลือกพื้นที่ สามารถอ่านแนวทางตรวจผังเมืองก่อนสร้างโรงงาน เพิ่มเติมได้ค่ะ

ขั้นที่ 3 กำหนดกระบวนการผลิตและเครื่องจักร
จัดทำรายการเครื่องจักร กำลังเครื่องจักร จำนวนคนงาน วัตถุดิบ ผลิตภัณฑ์ และ Production Flow

ขั้นที่ 4 ออกแบบโรงงาน
จัดทำ Site Plan, Factory Layout, Machine Layout รวมถึงระบบวิศวกรรมและระบบด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้อง

ขั้นที่ 5 เตรียมคำขอ ร.ง.3 และเอกสารประกอบ
ตรวจรายละเอียดให้ตรงกันทั้งแบบ รายการเครื่องจักร และลักษณะการประกอบกิจการ โดยสามารถดูแบบ ร.ง.3 และแบบฟอร์มการอนุญาตโรงงาน จากกรมโรงงานอุตสาหกรรมค่ะ

ขั้นที่ 6 ยื่นขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน
หน่วยงานจะตรวจสอบเอกสาร ตรวจสอบสถานที่ และดำเนินการพิจารณาตามขั้นตอนที่กำหนดค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ขั้นที่ 7 ชำระค่าธรรมเนียมและรับใบอนุญาต รง.4
ค่าธรรมเนียมและรายละเอียดการดำเนินการต้องตรวจสอบตามหลักเกณฑ์ที่ใช้กับโครงการนั้น โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมมีข้อมูลค่าธรรมเนียมและแบบฟอร์มที่เกี่ยวข้องเผยแพร่ไว้ในหน้าการอนุญาตโรงงานค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ขั้นที่ 8 ดำเนินขั้นตอนก่อนเริ่มประกอบกิจการ
หลังได้รับใบอนุญาตแล้ว ยังต้องพิจารณาการแจ้งเริ่มประกอบกิจการและข้อกำหนดเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับโรงงานนั้นค่ะ โดยสามารถดูคู่มือการแจ้งเริ่มประกอบกิจการโรงงานจำพวกที่ 3 ตามมาตรา 13 ได้โดยตรง

รายการจริงขึ้นอยู่กับประเภทกิจการ สถานที่ และลักษณะโครงการ แต่เอกสารที่มักเกี่ยวข้องกับกระบวนการ ได้แก่ ข้อมูลผู้ประกอบการและนิติบุคคล เอกสารเกี่ยวกับสิทธิในที่ดิน แผนที่และผังบริเวณ แบบอาคาร รายการและผังเครื่องจักร รายละเอียดกระบวนการผลิต รวมถึงเอกสารด้านวิศวกรรมหรือใบอนุญาตอื่นในกรณีที่เกี่ยวข้องค่ะ

เนื่องจากเอกสารอาจแตกต่างตามกรณี เจ้าของโครงการควรตรวจรายการล่าสุดจากแบบฟอร์มและบัญชีเอกสารประกอบการขออนุญาตโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ก่อนยื่นคำขอค่ะ

หากยังอยู่ในช่วงออกแบบ การวางแบบก่อสร้างและแบบที่ใช้ประกอบการขออนุญาตให้สัมพันธ์กันตั้งแต่ต้นจะช่วยลดการย้อนกลับมาแก้ข้อมูลในภายหลัง สามารถอ่านเพิ่มเติมที่การเตรียมแบบขออนุญาตก่อสร้างและแบบขออนุญาตโรงงาน ค่ะ

กรณีโรงงานอยู่ในข่ายที่ต้องได้รับ ใบอนุญาต รง.4 แต่ประกอบกิจการโดยไม่ได้รับอนุญาต ย่อมมีความเสี่ยงด้านกฎหมาย รวมถึงมาตรการทางปกครองและบทลงโทษตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

สำหรับเจ้าของธุรกิจ ความเสียหายอาจไม่ได้มีเฉพาะเรื่องข้อกฎหมาย แต่ยังอาจกระทบต่อการเปิดโรงงาน แผนการผลิต กำหนดส่งสินค้า และต้นทุนในการแก้ไขอาคารหรือระบบภายหลังได้

จึงควรตรวจประเภทโรงงานและขั้นตอนการอนุญาตจากคู่มือประชาชนตามพระราชบัญญัติโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ก่อนเริ่มประกอบกิจการค่ะ

ในเชิงวางแผนโครงการ ไม่ควรรอให้สร้างเสร็จแล้วจึงเริ่มตรวจเรื่อง รง.4 ค่ะ

เพราะการพิจารณาใบอนุญาตเชื่อมโยงกับหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นสถานที่ตั้ง อาคาร การติดตั้งเครื่องจักร ระบบที่เกี่ยวข้อง และเอกสารทางวิศวกรรม

หากพบภายหลังว่า Layout เครื่องจักร ระบบอาคาร หรือรายละเอียดการผลิตไม่ตรงกับข้อกำหนด การแก้ไขหลังงานก่อสร้างเสร็จย่อมมีต้นทุนมากกว่าการออกแบบให้สอดคล้องกับขั้นตอนการอนุญาตตั้งแต่ต้น

สำหรับโครงการใหม่ แนวทางที่เหมาะสมจึงเป็น ออกแบบโรงงานโดยคิดเรื่องใบอนุญาตไปพร้อมกัน ไม่ใช่ออกแบบให้เสร็จก่อนแล้วจึงนำแบบไปตรวจว่าจะขออนุญาตได้หรือไม่ค่ะ

PRO EN SERV มีเนื้อหาอธิบายกระบวนการนี้เพิ่มเติมในการออกแบบเพื่อขออนุญาตก่อสร้างและเตรียมแบบขออนุญาตโรงงาน ซึ่งเหมาะสำหรับเจ้าของธุรกิจที่กำลังเริ่มวางแผนโรงงานใหม่ค่ะ

การแยกผู้รับผิดชอบออกเป็นหลายฝ่ายโดยไม่มีทีมกลางประสานงาน อาจทำให้แบบสถาปัตยกรรม แบบวิศวกรรม รายการเครื่องจักร และข้อมูลที่ใช้ ขออนุญาตโรงงาน ไม่ตรงกัน

แนวทาง ก่อสร้างโรงงานพร้อมขออนุญาตโรงงาน จึงเหมาะกับเจ้าของธุรกิจที่ต้องการให้ขั้นตอนตั้งแต่ต้นโครงการเชื่อมต่อกัน เช่น

Feasibility → ตรวจพื้นที่ → Concept Design → Factory Layout → ขออนุญาตก่อสร้าง → ขออนุญาตโรงงาน → Construction → Machine Installation → เตรียมเปิดโรงงาน

ข้อดีคือทีมออกแบบสามารถรู้ข้อจำกัดก่อนเขียนแบบ ทีมก่อสร้างรู้ว่าระบบใดต้องเตรียมไว้ และทีมขออนุญาตสามารถใช้ข้อมูลชุดเดียวกับงานจริง ลดโอกาสที่แบบที่ยื่นราชการกับสิ่งที่ก่อสร้างจริงจะไม่สอดคล้องกันค่ะ

ผู้ประกอบการที่ต้องการศึกษาแนวทาง Design-Build หรือ Turnkey เพิ่มเติม สามารถอ่านก่อสร้างโรงงานครบวงจร เลือกแบบไหนคุ้มค่า และดูผลงานออกแบบและก่อสร้างโรงงานของ PRO EN SERV ประกอบการวางแผนโครงการได้ค่ะ

สำหรับเจ้าของโรงงาน ผู้ประกอบการ SME หรือนักลงทุนที่กำลังเริ่มโครงการใหม่ PRO EN SERV ให้บริการงานที่ครอบคลุมการวางแผน ออกแบบ ขออนุญาต ก่อสร้าง ควบคุมงาน และส่งมอบอาคาร โดยเว็บไซต์ของบริษัทระบุบริการด้านการประสานงานขออนุญาตก่อสร้างและใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานไว้ด้วยค่ะPRO EN SERV

สามารถดูรายละเอียดและตัวอย่างงานได้ที่บริการออกแบบและก่อสร้างโรงงานครบวงจร PRO EN SERV

บริการสามารถเชื่อมโยงเป็นกระบวนการเดียว ได้แก่

• ตรวจสอบเบื้องต้นว่าโครงการเข้าข่ายโรงงานประเภทใด
• วางแผนการ ขอใบอนุญาต รง.4
• วาง Factory Layout และ Machine Layout
• ออกแบบโรงงาน ให้สัมพันธ์กับกระบวนการผลิต
• เตรียมงานด้านการขออนุญาตก่อสร้างที่เกี่ยวข้อง
• ประสานงานเอกสารสำหรับ ขออนุญาตโรงงาน
• ก่อสร้างโรงงาน ตามแบบและข้อกำหนดของโครงการ
• วางแผนติดตั้งระบบและเครื่องจักรก่อนเริ่มดำเนินกิจการ

สำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาก่อนตัดสินใจ สามารถดูผลงานออกแบบและก่อสร้างโรงงานที่ผ่านมา หรืออ่านเรื่องการก่อสร้างโรงงานครบวงจรแบบ Turnkey เพิ่มเติมค่ะ

หากโครงการยังอยู่ในช่วงวางแผนและต้องการพูดคุยเรื่องพื้นที่ แบบ งบประมาณ หรือการขออนุญาต สามารถติดต่อ PRO EN SERV เพื่อปรึกษาโครงการ ได้ค่ะ

ไม่จำเป็นกับโรงงานทุกแห่งค่ะ

ใบอนุญาต รง.4 เกี่ยวข้องกับ โรงงานจำพวกที่ 3 ส่วนการจะตัดสินว่าโรงงานใดอยู่จำพวกที่ 3 ต้องดูทั้งลักษณะกิจการ กระบวนการผลิต เครื่องจักร จำนวนคนงาน และเงื่อนไขในบัญชีประเภทโรงงาน ไม่ควรใช้ตัวเลขแรงม้าเพียงตัวเดียวมาตัดสิน เพราะเกณฑ์ของแต่ละกิจการแตกต่างกันค่ะกรมโรงงานอุตสาหกรรม

หากกำลังจะ ซื้อที่ดิน ออกแบบโรงงาน ก่อสร้างโรงงาน หรือขยายกำลังการผลิต การตรวจสอบเรื่อง ใบอนุญาต รง.4 และการขออนุญาตโรงงานตั้งแต่ต้นโครงการ จะช่วยให้การออกแบบ การขออนุญาต และการก่อสร้างเดินไปในทิศทางเดียวกัน

ก่อนซื้อที่ดิน แนะนำให้อ่านผังเมือง โรงงาน เรื่องสำคัญก่อนซื้อที่ดินและก่อสร้างโรงงาน และหากเข้าสู่ขั้นตอนออกแบบแล้ว สามารถอ่านการออกแบบเพื่อขออนุญาตก่อสร้างและขออนุญาตโรงงาน ต่อได้ค่ะ

กำลังวางแผนสร้างโรงงาน แต่ไม่แน่ใจว่าโรงงานต้องมี รง.4 ไหม?

สามารถติดต่อทีม PRO EN SERV เพื่อปรึกษาโครงการโรงงาน พร้อมวางแผน ออกแบบโรงงาน ก่อสร้างโรงงาน และขออนุญาตโรงงานครบวงจร ให้ขั้นตอนต่าง ๆ เชื่อมต่อกันตั้งแต่การวางแผนจนถึงการเตรียมอาคารพร้อมใช้งานค่ะ